Voorbeelden uit de twintig NPLV-gebieden

Verlengde leertijd

Gelijkere kansen en brede talentontwikkeling: daar zetten scholen in Zaandam-Oost op in. Bijna alle scholen bieden verlengde leertijd aan, waardoor leerlingen dagelijks langer naar school gaan om hun talenten te ontdekken en hun taalvaardigheid te versterken. De activiteiten sluiten aan bij het curriculum van de school én bij de gezamenlijke geformuleerde visie van de scholen op verlengde leertijd: Vensters op de wereld.

Basisschool Herman Gorter is één van de scholen in Zaandam-Oost die middelen uit de SPUK Kansrijke Wijk in voor verlengde leertijd. Leerlingen van groep 1 tot en met 8 krijgen extra lessen die bijdragen aan een taalrijkere en betekenisvolle schooldag. Zo krijgen zij les in kunst en beeldende vorming, waarbij ze niet alleen creatief bezig zijn, maar ook leren verwoorden wat ze zien en ervaren. Deze vaardigheden sluiten aan bij vakken als begrijpend lezen en wereldoriëntatie. Ook is er aandacht voor sport en bewegen en is er een doorgaande leerlijn voor muziek, die wordt afgesloten met een muzikale eindvoorstelling. Ouders worden betrokken zodat zij zicht hebben op het leren en ontwikkelen van hun kind.

Rijke schooldag: leren buiten de klas

Naast verlengde leertijd biedt de school ook ‘rijke schooldagactiviteiten’. Dit zijn excursies die aansluiten bij thema’s die in de klas behandeld worden en de leerervaring vergroten. Zeker voor leerlingen die hier in hun vrije tijd weinig komen is dat waardevol. Voorbeelden op de Herman Gorter zijn:

• Groep 4: Space Expo (thema ‘ruimte’),
• Groep 5: Zuiderzeemuseum (thema ‘geschiedenis’),
• Groep 6: Micropia in Artis (thema ‘natuur’).

Leerkrachten werken vooraf op school aan de woordenschat van leerlingen over de betreffende onderwerpen. Hierdoor kunnen de leerlingen tijdens het bezoek gerichtere vragen stellen en beter begrijpen wat ze zien. Dat maakt het leren niet alleen betekenisvoller: buiten school leerervaringen opdoen, vergroot de wereld van leerlingen. Zeker op plekken waar ze niet vanzelfsprekend met hun ouders of verzorgers naartoe kunnen gaan.

Kinderen moeten gelijke kansen krijgen voor talentontwikkeling in Groningen-Noord. Iedereen moet het beste uit zichzelf kunnen halen. Basisschool Het Karrepad richt zich bijvoorbeeld met de verlengde schooldag op techniek en digitalisering. Er is daarom een ‘ontdeklab’ ingericht: een multifunctioneel onderwijslokaal voor toekomstgericht en vakoverstijgend onderwijs. Kinderen werken er (aan creatieve opdrachten en projecten, tijdens en na schooldagen. In het lab vergroten ze hun reken- en taalvaardigheid en ontwikkelen ze vaardigheden en talenten.

Ook staan in een pedagogisch wijkplan alle interventies die bijdragen aan gelijke kansen voor kinderen. Hierdoor hebben partijen meer onderling contact. Scholen, brugfunctionarissen,  kinderopvanglocaties, sportverenigingen, speeltuincentrales en buurthuisactiviteiten kunnen zo ook in weekenden en vakanties activiteiten aanbieden voor kinderen. Dit aanbod van activiteiten op het gebied van jeugd, onderwijs, veiligheid, zorg, sport en cultuur past goed in elkaar. Het levert uiteindelijk een sterkere sociale basis in de wijk op.

In Leeuwarden Oost krijgen kinderen tot 13 jaar op tien Integrale Kindcentra (IKC’s) structureel extra leer- en ontwikkeltijd. De invulling van de 4 tot 6 uur extra leer- en ontwikkeltijd per week is verdeeld over de domeinen fysiek en motorisch, cognitief, sociaal-emotioneel, spraak en taal en oriëntatie op de wereld. Eén van de IKC’s start in 2026 met 10 uur extra leer-en ontwikkeltijd.

Ook de middelbare scholen Piter Jelles De Brêge (praktijkonderwijs) en de Internationale Schakelklas (ISK) bieden extra ontwikkeltijd aan. Inmiddels hebben beide vo-scholen wegens succes hun aanbod van naschoolse activiteiten uitgebreid met padel, creatief bezig zijn, verschillende workshops en sporten. Kinderen kunnen ook in de pauzes activiteiten doen, onder begeleiding van BV Sport en NHL Stenden. De reacties van de leerlingen zijn positief: Ik vind het erg leuk om te kunnen voetballen in de pauze met klasgenoten en nieuwe trucjes te leren van een professional, zo zegt een leerling.

Het doel van de extra leer- en ontwikkeltijd is om kinderen meer en betere kansen te geven. Ze kunnen ontdekken wat ze écht leuk vinden of waar ze goed in zijn - iets wat ze in hun vrije tijd niet altijd kunnen.

Tilburg zet voor het thema Jonge kind in op preventie en de aanloop naar voorschoolse educatie. De GGD en sociaal werk verzorgen informele ondersteuning bij het opvoeden in de vorm van ouderkamers en ontmoetingsplaatsen.

Zo worden let’s meet-activiteiten voor kinderen van 0 tot 6 jaar en hun ouders georganiseerd. Kinderen die hier anders niet mee in aanraking komen of geen gebruikmaken van voorschoolse educatie, ontwikkelen spelenderwijs hun taal en motoriek. Ook leren ze zo op jonge leeftijd met andere kinderen te spelen. De ouders ontmoeten op hun beurt andere ouders waardoor ze hun netwerk vergroten. Ook kunnen ze terecht bij professionals met hun vragen over opvoeding en ouderschap.  

Bovengrondse Vakschool

Om geldzorgen en armoede en schulden te voorkomen, investeert Heerlen-Noord in de Bovengrondse Vakschool. Iedereen in Heerlen die kan werken maar die het op de arbeidsmarkt zelfstandig nog niet redt, wordt doorverwezen naar de Bovengrondse Vakschool. Bij de Bovengrondse Vakschool gaan mensen aan het werk. Ze worden er geholpen met hun ontwikkeling richting een betaalde baan. Bijvoorbeeld Dieudonnee Gans (36), die nadat ze naar Heerlen verhuist meteen wordt doorverwezen naar de Bovengrondse Vakschool. Met een kind jonger dan vijf hoefde ik in Maastricht niet te solliciteren. Nu zie ik mezelf groeien. Thuis was ik een soort kluizenaar geworden.

Gans werkte vroeger in de zorg. Bij de Bovengrondse Vakschool ontdekte ze dat ze heel graag dingen maakt met haar handen. We hebben buiten een pad aangelegde naar de parkeerplaats en momenteel repareer ik fietsen. Die fietsen worden opgeknapt bij de vakschool en zijn bedoeld voor minder draagkrachtige bewoners in Heerlen Noord. Gans wil in de toekomst graag in de techniek aan het werk: “Zoals bij de opbouw van vrachtwagen of als conciërge op school.”

Vaardigheden opdoen via muziekonderwijs

Heerlen-Noord zet ook volop in op brede ontwikkeling van kinderen. Binnen het programma School en Omgeving kunnen kinderen deelnemen aan een leerorkest. Muziek maken is namelijk een mooie kans om verborgen talenten te ontdekken en te ontwikkelen, terwijl muziekonderwijs niet voor alle kinderen is weggelegd. Tijdens het leerorkest leren kinderen onder leiding van gastvakdocenten in kleine groepjes van twee tot vijf leerlingen een muziekinstrument te bespelen. Aan het eind van het schooljaar verzorgen ze samen met leerlingen van andere scholen een eindvoorstelling.

Roel van den Bosch (Nationaal Programma Heerlen-Noord, programma Leren): Behalve dat de kinderen veel plezier ervaren tijdens de lessen, draagt het leerorkest ook bij aan een positief zelfbeeld. Ze leren vaardigheden zoals leidinggeven en naar elkaar luisteren, en doen discipline, concentratie en doorzettingsvermogen op.

In Rotterdam-Zuid krijgt het programma School en Omgeving vorm via Dagprogrammering. Binnen de Dagprogrammering krijgen zo'n 9500 leerlingen, verspreid over 42 basisscholen en middelbare scholen, extra leer- en ontwikkeltijd. In het basisonderwijs gaat het om 10 uur extra leer- en ontwikkeltijd, in het voortgezet onderwijs om 6 uur.

Eén van de voorbeelden is Sterrenschool de Globetrotter. Tineke Visser, directeur van de Sterrenschool Globetrotter, vertelt: We hebben als team een prachtig aanbod georganiseerd voor de Dagprogrammering. Tijdens de 10 uur extra activiteiten is er niet alleen aandacht voor rekenen en taal, maar ook voor vakken als filosofie, yoga en techniek. Daarnaast gaan leerlingen ook regelmatig op stap om ervaringen op te doen. Ervaringen die niet alle ouders in Zuid hun kinderen kunnen bieden, omdat ze de middelen er niet voor hebben of niet op het idee komen.

Breda heeft - naast de Verbeter Breda-buurten - ook een grote groep inwoners en ondernemers met ‘sterke schouders’: mensen met tijd, middelen, expertise of een waardevol netwerk die graag een duurzame bijdrage willen leveren aan het verkleinen van de kloof in de stad. Met ‘sterke schouders’ wordt in Breda-Noord gebouwd aan een infrastructuur die het makkelijk maakt om die bereidheid om te zetten in concreet verschil in de wijk.

Onderdeel hiervan is het gericht matchen van maatschappelijke inzet van bedrijven (Social Return On Investment) met plekken waar dit het meeste effect heeft voor gezinnen. Ook komt er een stedelijk platform voor buddy-initiatieven, zodat meer mensen gekoppeld kunnen worden aan iemand die hen ondersteunt bij bijvoorbeeld opvoeding, administratie, taal, financiën of het vinden van werk.

Het doel: op een laagdrempelige, structurele manier ‘sterke schouders’ en ‘kwetsbare schouders’ met elkaar te verbinden.

Zaandam-Oost financiert met de SPUK Kansrijke Wijk 2026-2028 een informatiepunt voor arbeidsmigranten. Vanaf begin 2026 zijn adviseurs op een vaste locatie in de wijk aanwezig. In Zaandam-Oost wonen veel kwetsbare gezinnen die vanuit Oost-Europa naar Nederland komen om hier te werken.

Het informatiepunt biedt vooral mensen van Bulgaarse komaf een plek waar zij terechtkunnen met vragen over het Nederlandse systeem. Het wordt bemenst door professionals die de Turks, Bulgaars en Engels spreken. Wanneer dat nodig is, schakelen de adviseurs collega’s uit het landelijk netwerk van informatiepunten in voor ondersteuning in andere talen.

Buurthubs functioneren als fysieke en sociale ankerpunten voor ontmoeting en integrale dienstverlening. Inwoners krijgen er altijd een antwoord of een afspraak wanneer zij vragen hebben over bijvoorbeeld zorg, werk of schulden.

Een waardevolle toevoeging in Lelystad-Oost is de maandelijkse buurthublunch. Tijdens deze lunch leren professionals van elkaar, delen zij nieuwtjes en praten zij elkaar bij over actualiteiten, projecten en activiteiten.

Uit onderzoek in Den Haag Zuidwest (Moerwijk) blijkt dat veel (alleenstaande) ouders liever met een buurtgenoot praten dan met instanties zoals de gemeente of de woningcorporatie. Het Warm Welkom Team is er om gezinnen op een rustige en informele manier te leren kennen en hen wegwijs te maken in hun nieuwe buurt. De vrijwilligers bieden een luisterend oor, zonder oordeel.

Elke maand wil het team ongeveer vijf nieuwe alleenstaande ouders in de wijk ontmoeten en ondersteunen. Het Warm Welkom Team bestaat uit ervaren vrijwilligers die samenwerken met scholen en andere professionals. Zij zien in de praktijk dat deze aanpak werkt: mensen voelen zich sterker, krijgen meer zelfvertrouwen en staan er minder alleen voor.

Lees meer over het Warm Welkom Team op de website van het Nationaal Programma.

Sleutelpersonen zijn inwoners uit de wijk die een belangrijke rol spelen in het versterken van de verbinding tussen bewoners en professionals. Zij kennen de wijk goed en begrijpen de uitdagingen die bewoners ervaren, waardoor ze beter kunnen inspelen op hun behoeften. Voor hun inzet ontvangen zij een vrijwilligersvergoeding.

De sleutelpersonen in Tilburg NoordWest kunnen doorgroeien tot wijkverbinders. Dit zijn betaalde functies waarin zij vanuit een informele en vertrouwde positie bewoners ondersteunen bij het organiseren van initiatieven die hun leefomgeving verbeteren. Doordat het een betaalde functie is en er ruimte is voor ontwikkeling, kunnen wijkverbinders duurzaam bijdragen aan het versterken van de wijk.

In Roosendaal Ring zetten we met een speciaal uitvoeringsprogramma stevig in op de jongste kinderen: de Ketenaanpak eerste 2500 dagen. Deze aanpak richt zich op de periode van zwangerschap tot het moment dat een kind naar groep 3 gaat. Dat zijn de jaren waarin de basis wordt gelegd voor ontwikkeling en toekomstkansen. Samen met scholen, kinderopvang, het consultatiebureau en zorg- en welzijnsorganisaties zorgen we dat elk kind wordt gezien en dat ouders er niet alleen voor staan.

Met het Nationaal Programma Roosendaal wordt extra inzet mogelijk op gratis voorschoolse educatie, ouderbegeleiding en de samenwerking tussen zorg, onderwijs en kinderopvang. Zo is er ruimte gekomen voor meer peuterconsulenten, uitbreiding van programma’s zoals de VoorleesExpress en ondersteuning van ontmoetingsplekken zoals Mama Kaffee.

Met JoKi – het programma Versterken van het voorschoolse programma – zet Groningen-Noord in op een samenhangende aanpak voor gelijke kansen voor kinderen van -9 maanden tot 6 jaar. Een belangrijk onderdeel is de algemeen toegankelijke kinderopvang. Hier kunnen ook gezinnen die (nog) geen recht hebben op kindertoeslag hun kind twee dagen per week brengen.

Op deze manier krijgen jonge kinderen de kans om spelenderwijs te leren en zich te ontwikkelen in een veilige, stimulerende omgeving. Tegelijkertijd krijgen ouders de ruimte om zich te activeren, te leren en mogelijk (weer) een baan te vinden.

Het Wijkbakkie is een bakfiets met koffiekar die in Dordrecht West wordt bemand door bewoners, wijkconciërges en sociale partners. Hij wordt ingezet voor wijkterrassen en andere activiteiten in Dordrecht-West om gesprekken tussen - en met bewoners en professionals te faciliteren. Daarnaast koken wijkconciërges iedere week samen met bewoners een maaltijdsoep in het buurtsoepcafé. Een laagdrempelige ontmoetingsplek die écht investeert in buurtcontact en sociale cohesie in dit gebied.

De afgelopen jaren heeft het Nationaal Programma in de Centrale As al veel in beweging gezet, mede door de SPUK Kansrijke Wijk. We brengen schuldhulpverlening dichter bij inwoners en helpen kinderen om taalachterstanden in te halen, bijvoorbeeld op school of de kinderopvang. Jongeren kunnen binnenkort via het project Gaan voor een baan kennis maken met Nieuwegeinse bedrijven en krijgen daarmee meer kansen op stages en werk. En in de Centrale As-wijken werken professionals, bewoners en organisaties nauwer samen. Dat is ontzettend waardevol, want echte verandering begint bij verbinding.

In de Schiedamse wijken Nieuwland en Oost denken jongeren actief mee over de toekomst van hun buurt. Binnen het jongerenparticipatieproject Group Chat, onderdeel van het Nationaal Programma Nieuwland en Oost, krijgen zij de ruimte om hun stem te laten horen. Hun inzichten zijn onmisbaar bij het verbeteren van kansengelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in de wijk.

Afgelopen jaar gingen jongeren met elkaar én met professionals in gesprek over wat er goed gaat, wat beter kan en waar zij trots op zijn. Op basis van die gesprekken zijn drie overkoepelende thema’s geformuleerd. Thema’s waar jongeren en professionals komend jaar samen aan verder bouwen. En, misschien wel belangrijker: die ze samen gaan vertalen naar concrete acties in de wijk.

Thema 1: een eigen ontmoetingsplek

Een veelgehoorde wens: een plek van en voor jongeren. Een veilige ontmoetingsplek waar jongeren samen kunnen komen, zichzelf kunnen zijn, iets kunnen organiseren of gewoon even niets hoeven. Binnen of buiten, met of zonder programmering. Zolang het maar een plek is waar zij zich welkom voelen en gezien worden. Deze behoefte leeft breed, en wordt door jongeren keer op keer genoemd als belangrijk voor hun gevoel van eigenaarschap in de wijk.

Thema 2: veiligheid

Niet elke jongere ervaart veiligheid op dezelfde manier. Waar jongens zich soms vrij voelen op straat, geven meisjes aan dat zij zich na zonsondergang niet veilig voelen om alleen naar huis te lopen. Jongeren geven aan dat veiligheid niet alleen gaat over verlichting of zichtlijnen, maar ook over wie er op een plek is. Vertrouwde gezichten, zoals jongerenwerkers of rolmodellen, maken het verschil. Jongeren willen meer ontmoetingen met mensen die hen begrijpen en ondersteunen. Dat kan via sport, een goed gesprek of een activiteit speciaal voor meiden. Verschillende jongeren vragen om verschillende aanpakken, en juist daar willen ze over meedenken.

Thema 3: communicatie

Jongeren vinden het beeld van hun wijk vaak te negatief. Terwijl zij juist trots zijn op waar ze wonen, en veel mooie dingen zien die het vertellen waard zijn. Ze willen bijdragen aan een ander geluid. Via podcasts, korte video's of een magazine willen ze verhalen maken over hun buurt: een toernooi op het pleintje, een mooie muurschildering, of gewoon de snackbar waar iedereen elkaar kent. Tijdens een van de bijeenkomsten maakten ze zelf een podcastaflevering, met echte microfoons en koptelefoons. Dat smaakte naar meer. Want vertellen over wat goed gaat, versterkt niet alleen het imago van de wijk, het versterkt ook hun eigen positie daarin.

Group Chat laat zien dat de Schiedamse jongeren niet alleen willen meedenken, maar ook mee willen dóen. Door hun stem serieus te nemen, ruimte te bieden en samen te werken aan concrete acties, bouwen we aan sterke, kansrijke wijken waarin jongeren zich gezien en betrokken voelen.

Alle peuters die in Utrecht Overvecht wonen, kunnen vanaf 1 januari 2026 gratis naar de voorschool. Met extra aandacht voor hun taal en ontwikkeling, zodat zij een goede en kansrijke start op de basisschool hebben. Als peuters naar de voorschool gaan, verlagen we ook drempels voor hun ouders om op zoek te gaan naar duurzaam werk. Overvecht is in Utrecht de wijk met de grootste onderwijsachterstanden.

Deze maatregel betekent ook dat het recht op kinderopvangtoeslag stopt. De gemeente wil voorkomen dat er problemen ontstaan met terugvorderingen van kinderopvangtoeslag. De eigen bijdrage, administratieve verplichtingen en het aanvragen van kinderopvangtoeslag vormen voor veel ouders een drempel om hun kind in te schrijven op de voorschool. Daardoor gaan niet alle kinderen met een risico op onderwijsachterstand naar de voorschool. De gemeente wil het makkelijker maken voor deze ouders om hun kind aan te melden voor de voorschool, ook wel peuteropvang met voorschoolse educatie genoemd.